5.2

De stand van het Deltafonds

Het Deltafonds bevat financiële middelen voor de bekostiging van investeringen in waterveiligheid, zoetwater, waterkwaliteit en het beheer en onderhoud dat hierop betrekking heeft. Waterkwaliteit komt in deze analyse alleen in beeld voor zover er samenhang is met de opgaven van het Deltaprogramma (waterveiligheid en zoetwatervoorziening). De hoofdstukken 3 (Deltaplan Waterveiligheid) en 4 (Deltaplan Zoetwater) bieden een overzicht van alle onderzoeken en concrete maatregelen van het Deltaprogramma, inclusief het daarmee verbonden budget. 

De Deltafondsbegroting is verdeeld in zeven begrotingsartikelen:

  • artikel 1: investeren in waterveiligheid;
  • artikel 2: investeren in zoetwatervoorziening;
  • artikel 3: beheer, onderhoud en vervanging;
  • artikel 4: experimenteren conform artikel III Deltawet (het integraliteitsartikel van het Deltafonds);
  • artikel 5: netwerkgebonden kosten en overige uitgaven;
  • artikel 6: bijdragen andere begrotingen Rijk;
  • artikel 7: waterkwaliteit.

Het Deltafonds heeft een financieel gevulde looptijd tot en met 2028. Voor de periode 2016-2028 is circa € 15,2 miljard beschikbaar, waarmee het jaarlijkse budget gemiddeld op een kleine € 1,2 miljard uitkomt. Dat wordt duidelijk uit tabel 12, waarin de budgetten in het Deltafonds artikelsgewijs en in totaal zijn weergegeven voor het eerstvolgende begrotingsjaar 2016 en voor de periode 2016-2028. Figuur 4 brengt vervolgens het verloop van de budgetten van het Deltafonds artikelsgewijs door de jaren heen in beeld, waarbij de investeringsruimte en het budget voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma duidelijk onderscheiden in beeld zijn gebracht. De ontwikkeling van de budgetten in het Deltafonds is de afgelopen jaren nauwkeurig beschreven in de achtereenvolgende rapportages van het Deltaprogramma.

Tabel 12

Budgetten Deltafonds in 2016 en in totaal op basis van de Ontwerpbegroting 2016

Figuur 4

Budgetten Deltafonds 2016-2028 op basis van de Ontwerpbegroting 2016

Programmaruimte

Uit tabel 12 blijkt dat het kabinet – na vaststelling van de Deltafondsbegroting 2016 – nog beschikt over een vrije investeringsruimte (programmaruimte) van circa € 562 miljoen en dat er daarnaast tot en met 2028  € 275 miljoen aan vrije investeringsruimte voor een volgend kabinet (beleidsruimte) resteert. De programmaruimte is de facto de ademruimte in de Deltafondsbegroting waarin meevallers terechtkomen, waarmee tegenvallers moeten worden opgevangen en waaruit nieuwe investeringen kunnen worden betaald. 

De programmaruimte – waarover het kabinet tot vorig jaar nog beschikte – heeft het kabinet in de Deltafondsbegroting 2015 voor een deel gereserveerd samenhangend met de voorstellen voor de deltabeslissingen en voorkeursstrategieën in DP2015. Concreet is in die begroting € 150 miljoen voor de uitvoering van de eerste tranche aan maatregelen in het Deltaplan Zoetwater tot en met 2021 gereserveerd en € 200 miljoen voor de meerkosten van nieuwe rivierverruimingsmaatregelen. Daarnaast is – ter uitwerking, implementatie en uitvoering van de deltabeslissingen en voorkeursstrategieën – in deze begroting voor circa € 30 miljoen aan vervolgonderzoeken, (voorbereiding op) nieuwe maatregelen en uitwerking van instrumentarium op het gebied van waterveiligheid, ruimtelijke adaptatie en zoetwater geprogrammeerd. En in de nu voorliggende begroting voor 2016 is weer een deel van de resterende programmaruimte ingevuld.

De belangrijkste ontwikkelingen in de Deltafondsbegroting 2016 c.q. de programmaruimte zijn:

  • Van de € 150 miljoen die was gereserveerd voor investeringen in zoetwatermaatregelen is, samenhangend met het Investeringsprogramma Zoetwater 2015-2021, € 145 miljoen overgeboekt van de investeringsruimte in begrotingsartikel 5 naar ‘artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening’. Daarbij is de begrotingsreeks in overeenstemming gebracht met de planning van de maatregelen in de periode 2015 tot en met 2021. Tot deze stap kon worden overgegaan, omdat de uitvoerende partijen – Rijkswaterstaat, provincies en waterschappen – erin zijn geslaagd de in DP2015 overeengekomen maatregelen verder uit te werken en bestuurlijk te bekrachtigen in bestuursovereenkomsten, waarmee zekerheid is ontstaan over zowel de regionale bijdrage als de rijksbijdrage (zie paragraaf 2.2.2, Deltabeslissing Zoetwater). Hiermee is de programmering van de eerste tranche aan zoetwatermaatregelen, zoals in DP2015 geagendeerd, een feit.
  • Er komt geld uit het HWBP-2 beschikbaar voor andere waterveiligheidsmaatregelen. Het gaat om een vrijval van € 150 miljoen, waarvan conform bestuurlijke afspraken twee derde deel (€ 100 miljoen) beschikbaar komt voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma en een derde deel (€ 50 miljoen) voor andere waterveiligheidsmaatregelen van het Deltaprogramma. Over de aanwending van deze € 50 miljoen wordt meer informatie gegeven in de ontwerpbegroting. Ter nadere toelichting: de middelen die vrijvallen uit het HWBP-2 zijn voor een derde door de waterschappen ingebracht en voor twee derde door het Rijk. De middelen die door de waterschappen zijn ingebracht, worden op basis van de 50/50-afspraak uit het Bestuursakkoord Water toegevoegd aan het budget voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Dat betekent dat het Rijk eenzelfde deel inlegt als de waterschappen. Het resterende deel van de vrijvallende rijksmiddelen blijft beschikbaar voor de waterveiligheidsopgave binnen het Deltafonds.
  • Daarnaast is er een aantal meevallers en tegenvallers en zijn in 2015 gemaakte afspraken in de begroting verwerkt, zoals de bijdrage vanuit het Deltafonds aan het doorlaatbaar maken van het zuidelijk landhoofd van de bestaande brug van de A27 over de Boven-Merwede (zie paragraaf 3.2, Voortgang onderzoeken DP2015), de suppleties op de Roggenplaat ter bestrijding van de zandhonger in de Oosterschelde (zie paragraaf 3.4, Verkenningen), en zijn er middelen vrijgemaakt en gereserveerd om de nieuwe waterveiligheidsnormen te kunnen implementeren.
  • Naast de bestaande reservering voor de meerkosten van rivierverruimingsmaatregelen is de nu nog resterende programmaruimte met name bestemd voor risico’s, waarvoor tevens reserveringen zijn getroffen.

Alle mutaties hebben tot gevolg dat de programmaruimte in de Deltafondsbegroting 2016 is teruggebracht tot circa € 562 miljoen. Meer informatie over de mutaties in de programmaruimte is te vinden in de toelichting op ‘artikel 5.03 Investeringsruimte’ in de Deltafondsbegroting 2016. Vanzelfsprekend kan de programmaruimte in aanloop naar de begroting volgend jaar als gevolg van meevallers en tegenvallers weer toenemen dan wel afnemen.

Overigens is het grootste deel van het nog tot en met 2028 te programmeren budget in het Deltafonds onderdeel van de geoormerkte reeks voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma (onderdeel van ‘artikel 1 Investeren in waterveiligheid’). Deze reeks kent een totale omvang van circa € 3,9 miljard. Inclusief het zogenoemde projectgebonden aandeel van de waterschappen van 10% komt het totale budget voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma hiermee op € 4,25 miljard. Hiervan is tot en met 2021 circa € 1,25 miljard geprogrammeerd (de programmering voor de jaren 2016-2021 is beschreven in paragraaf 3.3) en het nog te programmeren budget is circa € 3 miljard groot.

  1. Instructie gebruik Deltaprogramma 2016
  2. Deltaprogramma in kaart
  3. Inleidende samenvatting
    1. En nu begint het pas echt
  4. Uitwerking en implementatie deltabeslissingen en voorkeursstrategieën
    1. Verankering deltabeslissingen en voorkeursstrategieën
    2. Implementatie van de deltabeslissingen
      1. Deltabeslissing Waterveiligheid
      2. Deltabeslissing Zoetwater
      3. Deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie
      4. Deltabeslissing IJsselmeergebied
      5. Deltabeslissing Rijn-Maasdelta
      6. Beslissing Zand
    3. Voorkeursstrategieën
      1. Voorkeursstrategie IJsselmeergebied
      2. Voorkeursstrategie Rivieren
      3. Voorkeursstrategie Rijnmond-Drechtsteden
      4. Voorkeursstrategie Zuidwestelijke Delta
      5. Voorkeursstrategie Kust
      6. Voorkeursstrategie Waddengebied
      7. Hoge Zandgronden
  5. Deltaplan Waterveiligheid
    1. Inleiding
    2. Voortgang onderzoeken Deltaprogramma 2015
    3. Hoogwaterbeschermingsprogramma
    4. Verkenningen
    5. Planuitwerkingen
    6. Realisatie
    7. Beheer, onderhoud en vervanging
  6. Deltaplan Zoetwater
    1. Programmering en voortgang onderzoeken en maatregelen (2016-2021)
    2. Vooruitblik op toekomstige programmering (>2021)
    3. Voortgang andere relevante lopende projecten
  7. Het Deltafonds: financieel fundament onder het Deltaprogramma
    1. Inleiding
    2. De stand van het Deltafonds
    3. Middelen van andere partners
    4. De financiële opgaven van het Deltaprogramma
  8. Organisatie en aanpak van het Deltaprogramma
    1. Werkwijze Deltaprogramma en vervolgorganisatie
    2. Kennis, markt en innovatie
    3. Internationale samenwerking
    4. De systematiek 'meten, weten, handelen'
  9. Bijlagen
    1. Bijlage 1 - Werkwijze voor de Zoetwaterprogrammering
    2. Bijlage 2 - Geactualiseerde kennis- en onderzoeksagenda Zoetwater
    3. Bijlage 3 - Voortgang afspraken vitale en kwetsbare functies
      1. Bijlage 3.1 - Aanpak nationale vitale en kwetsbare functies
      2. Bijlage 3.2 - Voortgang in het eerste verslagjaar - samenvatting
      3. Bijlage 3.3 - Voortgang per functie
    4. Achtergronddocumenten en downloads
    5. Colofon