6.4

De systematiek 'meten, weten, handelen'

Onderdeel van de werkwijze van het Deltaprogramma is het monitoren en periodiek evalueren van de voortgang en de effectiviteit van de afgesproken maatregelen. De voorkeursstrategieën zijn ontwikkeld volgens de principes van adaptief deltamanagement (ADM). Dit houdt in dat ze adaptief en integraal zijn. In de nieuwe fase van het Deltaprogramma houdt ‘adaptief’ in dat de strategieën tijdig bijgesteld worden als ontwikkelingen daar aanleiding toe geven. Dus is het van belang dat de bij het Deltaprogramma betrokken organisaties goed de vinger aan de pols houden. ‘Integraal’ houdt in deze fase in dat mogelijkheden voor meekoppelen van andere belangen (scheepvaart, natuur, recreatie, cultureel erfgoed) in beeld worden gebracht en zo veel mogelijk worden benut (zie figuur 7).

In de Deltawet staat dan ook dat de deltacommissaris rapporteert over de voortgang van het Deltaprogramma en in beeld brengt hoe het Deltaprogramma bijdraagt aan de doelen van het Nationaal Waterplan (zie kader). Voor een systematische rapportage over deze voortgang ontwikkelt het Deltaprogramma de systematiek ‘meten, weten, handelen’ (MWH). Deze systematiek beschrijft hoe gerapporteerd wordt over ‘input’, ‘output’, ‘outcome’ en ‘leren’ en bevat afspraken over de taakverdeling (zie figuur 6).


Deltawet artikel 3.6b: “[…] bewaakt hij [de deltacommissaris] de voortgang van de uitvoering van het deltaprogramma en rapporteert en adviseert daarover aan Onze Ministers.” Deltawet artikel 4.9, lid 6: “Het deltaprogramma maakt zichtbaar op welke wijze daarmee bijgedragen wordt aan het bereiken van de doelstellingen van het nationale waterplan op het gebied van waterveiligheid en zoetwatervoorziening.”


Figuur 6

Systematiek ‘meten, weten, handelen’

Output
Hoofdstuk 2 beschrijft wat er sinds het Deltaprogramma 2015 is gedaan aan het uitwerken en implementeren van de deltabeslissingen en voorkeursstrategieën. De hoofdstukken 3 en 4 rapporteren over de voortgang van de uitvoering van respectievelijk het Deltaplan Waterveiligheid en het Deltaplan Zoetwater. Dit wordt de ‘output’ van het Deltaprogramma genoemd.

  • Doen alle betrokken organisaties wat in DP2015 en de Bestuursovereenkomst Deltaprogramma is beloofd?
  • Zijn de procesafspraken nagekomen, liggen de uitvoeringsprojecten op schema en is daarbij een integrale benadering gevolgd met aandacht voor meekoppelkansen?

Input
Hoofdstuk 5 rapporteert over de financiële aspecten. Randvoorwaarden voor een goed functionerend Deltaprogramma zijn voldoende financiële middelen en voldoende politiek, bestuurlijk en maatschappelijk draagvlak. Dit wordt de ‘input’ genoemd.

Outcome
Bij ‘outcome’ gaat het over de effectiviteit en efficiëntie van de maatregelen.

  • Wordt Nederland veiliger tegen overstromingen?
  • Worden de zoetwatervoorzieningen beter?
  • Wordt de ruimtelijke inrichting van Nederland klimaatbestendiger, en gebeurt dat tegen relatief beperkte kosten?

Het is nu nog te vroeg om al over de ‘outcome’ te rapporteren. Dit aspect heeft een belangrijke relatie met (beleids)evaluatie. Evaluaties zijn pas na 2016 aan de orde. Er vindt momenteel echter wel gedachtevorming plaats, omdat de benodigde informatie nu al verzameld moet worden.

Leren
Als vierde element speelt ‘leren’ een centrale rol in het Deltaprogramma. Het volgt uit de adaptieve benadering (adaptief deltamanagement) en de participatieve benadering die eigen zijn aan het Deltaprogramma.

Vragen over het adaptieve deel zijn bijvoorbeeld:

  • Welke informatie is op welke termijn nodig om tijdig te kunnen besluiten tot versnellen of temporiseren van maatregelen?
  • Onder welke omstandigheden ligt het voor de hand om over te stappen op een alternatieve strategie?
  • Zijn de langetermijnopties goed geborgd?

Vragen over het participatieve deel zijn onder andere:

  • Wordt het beeld over de ontwikkelingen (deltascenario’s) en de daaruit volgende uitdagingen (waterveiligheid, zoetwatervoorziening en ruimtelijke adaptatie) breed gedeeld?
  • Hoe wordt praktijkervaring met de realisatie van de voorkeursstrategieën gedeeld?

De invulling van ‘input’, ‘output’, ‘outcome’ en ‘leren’, de wijze waarop daarover wordt gerapporteerd en de afspraken die over doorwerking worden gemaakt, hebben samen de naam ‘meten, weten, handelen’ (MWH) gekregen. 

Aanpak

Het Deltaprogramma ontwikkelt de systematiek MWH werkende weg. Het jaarlijkse Deltaprogramma beschrijft de systematiek en rapporteert over de resultaten van de toepassing ervan. Deltaprogramma 2016 rapporteert dit jaar over ‘input’ en ‘output’. De ‘output’ volgt de lijnen van deltabeslissingen, voorkeursstrategieën en deltaplannen, zoals opgenomen in de hoofdstukken 2, 3 en 4. Het financiële deel, hoofdstuk 5, vormt de ‘input’.

Deltaprogramma 2017 beschrijft het onderdeel ‘outcome’. Om vervolgens in Deltaprogramma 2018 de beschrijving van de systematiek MWH te complementeren met ‘leren’. Het Directoraat-Generaal Ruimte en Water (DGRW), Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), Rijkswaterstaat Water, Verkeer en Leefomgeving en staf deltacommissaris werken de systematiek gezamenlijk uit met de deelprogramma’s . De uitwerking vindt in nauwe afstemming met onder andere de ontwikkeling van Staat van Ons Water plaats. Dit is de opvolger van Water in Beeld die rapporteert over de voortgang van het Nationaal Waterplan en Bestuursakkoord Water.

De monitoring van ‘output’ en ‘outcome’ wordt thematisch opgezet. Voor de thema’s zoetwater en ruimtelijke adaptatie doen de betreffende programma’s gerichte uitvragen bij gemeenten, provincies, waterschappen en Rijk over de voortgang van de afgesproken activiteiten. Voor het thema waterveiligheid wordt informatie gebruikt van het ministerie van Infrastructuur en Milieu, van het Hoogwaterbeschermingsprogramma en de gebieden, waarbij nadrukkelijk aandacht is voor integraliteit en meekoppelkansen.

In het onderdeel ‘leren’ staat centraal of adequaat invulling gegeven wordt aan adaptief deltamanagement en of de participatieve benadering doorwerkt in de wijze waarop monitoring en evaluatie worden vormgegeven. Het adaptieve deel richt zich op het volgen en modelleren van ontwikkelingen. In het participatieve deel ligt de nadruk op gezamenlijk leren, uitwisseling van ervaringen en joint fact finding.

De verzamelde informatie vormt de basis voor de evaluaties die voorzien zijn in Deltaprogramma 2015, in de Bestuursovereenkomst Deltaprogramma en in het Ontwerp Nationaal Waterplan 2016-2021. Deze evaluaties volgen deels de genoemde thematische indeling. Voor het thema veiligheid geldt bijvoorbeeld dat conform de Waterwet elke twaalf jaar wordt bezien of de normen aangepast moeten worden. Voor het thema zoetwater is in 2018 een evaluatie van het instrument voorzieningenniveaus gepland. In 2018 zal een evaluatie plaatsvinden van het werkenderwijs ontwikkelde proces, de ambitie, de werkwijze en de beschikbare instrumenten om de afspraken vast te leggen.

Voor het thema ruimtelijke adaptatie is in 2017 een evaluatie voorzien over de voortgang van de klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting en over de instrumenten daarvoor. 

Het Deltaprogramma zal naast deze thematische evaluaties ook overkoepelend evalueren, waarbij tevens aandacht uitgaat naar onderwerpen als integraliteit, meekoppelen en vermeden schade. In 2015 en 2016 worden de evaluatievragen verder uitgewerkt en de bijbehorende informatiebehoefte in beeld gebracht. De informatiebehoefte geeft mede richting aan onder meer de programmering van kennisontwikkeling in het Nationaal Kennis en Innovatieprogramma Water en Klimaat en aan de werkzaamheden aan het Nationaal Watermodel.

Figuur 7

Adaptief deltamanagement en de participatieve benadering

  1. Instructie gebruik Deltaprogramma 2016
  2. Deltaprogramma in kaart
  3. Inleidende samenvatting
    1. En nu begint het pas echt
  4. Uitwerking en implementatie deltabeslissingen en voorkeursstrategieën
    1. Verankering deltabeslissingen en voorkeursstrategieën
    2. Implementatie van de deltabeslissingen
      1. Deltabeslissing Waterveiligheid
      2. Deltabeslissing Zoetwater
      3. Deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie
      4. Deltabeslissing IJsselmeergebied
      5. Deltabeslissing Rijn-Maasdelta
      6. Beslissing Zand
    3. Voorkeursstrategieën
      1. Voorkeursstrategie IJsselmeergebied
      2. Voorkeursstrategie Rivieren
      3. Voorkeursstrategie Rijnmond-Drechtsteden
      4. Voorkeursstrategie Zuidwestelijke Delta
      5. Voorkeursstrategie Kust
      6. Voorkeursstrategie Waddengebied
      7. Hoge Zandgronden
  5. Deltaplan Waterveiligheid
    1. Inleiding
    2. Voortgang onderzoeken Deltaprogramma 2015
    3. Hoogwaterbeschermingsprogramma
    4. Verkenningen
    5. Planuitwerkingen
    6. Realisatie
    7. Beheer, onderhoud en vervanging
  1. Deltaplan Zoetwater
    1. Programmering en voortgang onderzoeken en maatregelen (2016-2021)
    2. Vooruitblik op toekomstige programmering (>2021)
    3. Voortgang andere relevante lopende projecten
  2. Het Deltafonds: financieel fundament onder het Deltaprogramma
    1. Inleiding
    2. De stand van het Deltafonds
    3. Middelen van andere partners
    4. De financiële opgaven van het Deltaprogramma
  3. Organisatie en aanpak van het Deltaprogramma
    1. Werkwijze Deltaprogramma en vervolgorganisatie
    2. Kennis, markt en innovatie
    3. Internationale samenwerking
    4. De systematiek 'meten, weten, handelen'
  4. Bijlagen
    1. Bijlage 1 - Werkwijze voor de Zoetwaterprogrammering
    2. Bijlage 2 - Geactualiseerde kennis- en onderzoeksagenda Zoetwater
    3. Bijlage 3 - Voortgang afspraken vitale en kwetsbare functies
      1. Bijlage 3.1 - Aanpak nationale vitale en kwetsbare functies
      2. Bijlage 3.2 - Voortgang in het eerste verslagjaar - samenvatting
      3. Bijlage 3.3 - Voortgang per functie
    4. Achtergronddocumenten en downloads
    5. Colofon