2.2.2

Deltabeslissing Zoetwater

Een belangrijk deel van onze economie (18%) is afhankelijk van zoetwater. In droge perioden ontstaan nu al knelpunten in de zoetwatervoorziening. In de toekomst kunnen vaker tekorten optreden als de vraag naar zoetwater toeneemt en het klimaat verandert. De deltabeslissing Zoetwater en het bijbehorend adaptief investeringsprogramma dragen eraan bij dat Nederland ook in de toekomst over voldoende zoetwater beschikt voor een aantrekkelijke leefomgeving en een sterke economische positie. Met het nieuwe instrument voorzieningenniveaus worden de verantwoordelijkheden van de overheden daarbij expliciet en transparant.

De uitwerking en uitvoering van de deltabeslissing Zoetwater is voortvarend door alle partijen opgepakt. Het Programmabureau Zoetwater zorgt voor de coördinatie. Op het gebied van het voorzieningenniveau zijn belangrijke eerste stappen gezet. Bestuursovereenkomsten voor de realisatie en financiering van maatregelen worden uiterlijk op Prinsjesdag 2015 ondertekend. Met kennisontwikkeling wordt gewerkt aan het doorontwikkelen van de langetermijn adaptieve zoetwaterstrategie.

Borging zoetwatermaatregelen

Rijkswaterstaat, provincies en waterschappen hebben als uitvoerende partijen in december 2014 een eerste uitwerking aangeleverd voor de zoetwatermaatregelen in het Deltaplan Zoetwater (zie hoofdstuk 4). De bestuurlijke afspraken tussen partijen over de realisatie worden vastgelegd in bestuursovereenkomsten per gebied.

De bestuursovereenkomsten borgen de verbintenis van alle betrokken partijen en leggen de sturingslijnen en verantwoordelijkheden vast, evenals de financiële bijdragen uit het Deltafonds en van regionale partijen. In de Zuidwestelijke Delta is de Bestuursovereenkomst Zoetwatermaatregelen in maart 2015 ondertekend in samenhang met de Bestuursovereenkomst Ontwikkeling Grevelingen en Volkerak-Zoommeer. In de overige zoetwaterregio’s worden de bestuursovereenkomsten uiterlijk op Prinsjesdag 2015 ondertekend.

Werkwijze financiering

Voor de programmering en financiering van maatregelen in het Deltaplan Zoetwater die (deels) betaald worden vanuit het Deltafonds is een werkwijze geformuleerd (zie bijlage 1). Deze is vergelijkbaar met de spelregels van het Hoogwaterbeschermingsprogramma. De werkwijze is vastgesteld in het Bestuurlijk Platform Zoetwater en gaat onder meer over de mogelijke financieringsgrondslagen en de onderbouwing van de kostenberekening. Onderdeel van de werkwijze is dat het Bestuurlijk Platform Zoetwater een advies opstelt over de verzoeken tot aanpassing van de programmering.

Klimaatpilots

Onderdeel van het Deltaplan Zoetwater zijn innovatieve klimaatpilots, verdeeld over de vijf zoetwaterregio’s:

  • Proeftuin IJsselmeergebied: onder andere transitie van de landbouw naar meer waterefficiëntie en zelfvoorzienende zoetwaterberging (regio IJsselmeergebied);
  • Proeftuin Zoetwater Zeeland: diverse pilots voor gebieden zonder aanvoer van zoetwater uit het hoofdwatersysteem (regio Zuidwestelijke Delta);
  • Klimaatpilots Hoge Zandgronden: vier praktijkproeven gericht op efficiëntere en betere benutting van beschikbaar water (regio Oost en regio Zuid);
  • Zoetwaterfabriek Groote Lucht: onderzoek naar de toepasbaarheid van effluent van rioolwaterzuiveringsinstallatie na extra zuivering, inclusief praktijkproef (regio West-Nederland);
  • Duurzaam gebruik ondiep grondwater (regio Rivierenland).

Hoofdstuk 4, Deltaplan Zoetwater, bevat een uitgebreide beschrijving van deze pilots. Verantwoordelijkheid en initiatief voor de uitvoering van de klimaatpilots liggen bij de zoetwaterregio’s. Het Programmabureau Zoetwater zorgt voor landelijke coördinatie, het bewaken van de samenhang en aandacht voor opschaling van resultaten.

Voorzieningenniveau

Het voorzieningenniveau maakt de beschikbaarheid van zoetwater en de kans op watertekorten beter inzichtelijk voor gebruikers en levert zo een bijdrage aan hun handelingsperspectief.

Bij de uitwerking van het voorzieningenniveau is ruimte voor maatwerk en differentiatie. Dit is nodig vanwege de grote verschillen tussen regio’s, watersystemen en gebruikers. In alle regio's is voortgang. Partijen hebben samenwerkingsafspraken gemaakt over proces, rolverdeling, planning en uitwerking. Het voorzieningenniveau wordt ‘al doende lerende’ ontwikkeld. In 2015 en 2016 worden pilots uitgevoerd en volgen de eerste uitwerkingen van het voorzieningenniveau. De pilotgebieden kennen een spreiding over Nederland en zijn verschillend qua problematiek en urgentie. Hoofdstuk 4, Deltaplan Zoetwater, licht de voortgang nader toe.

Stresstest

De conclusie van een robuustheidsonderzoek, de zogeheten stresstest, is dat de voorkeursstrategieën voor zoetwater en de maatregelen in het Deltaplan Zoetwater een robuust geheel vormen en geen aanpassing behoeven. In deze stresstest is naar het cumulatieve effect van een aantal ontwikkelingen gekeken, met bijzondere aandacht voor het hoofdwatersysteem in de Rijn-Maasmonding. Met de voorgenomen maatregelen – zoals uitgewerkt in het Deltaplan Zoetwater – ontstaan tot 2050 geen nieuwe knelpunten. De adaptatiepaden voor zoetwater, als onderdeel van de voorkeursstrategie, kunnen ervoor zorgen dat de functionaliteit van het hoofdwatersysteem minstens tot 2050, ook bij extreme klimaatontwikkeling, niet minder zal worden. Mochten zich ontwikkelingen voordoen – zoals verdieping van de Nieuwe Waterweg, uitbreiding van de zeesluis IJmuiden, een zout Volkerak-Zoommeer en een extreme ontwikkeling van het klimaat – dan moeten maatregelen eerder of vaker worden ingezet. De inrichting en planning van de besluitvormingsprocessen zijn passend bij adaptatief deltamanagement vormgegeven. Ze maken het mogelijk om de resultaten van onderzoek naar de mate waarin ontwikkelingen de zoetwateropgave vergroten, tijdig te agenderen.

Kennisontwikkeling

Voor zowel de komende jaren als de lange termijn is meer kennis nodig. De Kennisagenda Deltaprogramma 2015 bevat een eerste aanzet van onderwerpen en kennisvragen die de komende jaren van belang zijn voor de uitvoering van de deltabeslissing Zoetwater.

Het Programmabureau Zoetwater heeft een gezamenlijke kennisagenda opgesteld. Voorbeelden van geprogrammeerde onderzoeken binnen het Deltaprogramma zijn een studie naar 'triggers and signposts' voor adaptief deltamanagement voor zoetwater en een verkenning naar mogelijkheden om de economische analyse te verbeteren (zie bijlage 2). De resultaten van de onderzoeken, de update van de klimaatscenario’s en de inzichten uit de uitvoering van maatregelen worden vertaald naar de zoetwaterstrategie en adaptiepaden.

Paragrafen 2.3.1 tot en met 2.3.7 beschrijven de voortgang van de uitwerking van de voorkeursstrategie Zoetwater per gebied. De voortgang van de uitvoering van maatregelen, onderzoeken en pilots is beschreven in hoofdstuk 4, Deltaplan Zoetwater.

  1. Instructie gebruik Deltaprogramma 2016
  2. Deltaprogramma in kaart
  3. Inleidende samenvatting
    1. En nu begint het pas echt
  4. Uitwerking en implementatie deltabeslissingen en voorkeursstrategieën
    1. Verankering deltabeslissingen en voorkeursstrategieën
    2. Implementatie van de deltabeslissingen
      1. Deltabeslissing Waterveiligheid
      2. Deltabeslissing Zoetwater
      3. Deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie
      4. Deltabeslissing IJsselmeergebied
      5. Deltabeslissing Rijn-Maasdelta
      6. Beslissing Zand
    3. Voorkeursstrategieën
      1. Voorkeursstrategie IJsselmeergebied
      2. Voorkeursstrategie Rivieren
      3. Voorkeursstrategie Rijnmond-Drechtsteden
      4. Voorkeursstrategie Zuidwestelijke Delta
      5. Voorkeursstrategie Kust
      6. Voorkeursstrategie Waddengebied
      7. Hoge Zandgronden
  5. Deltaplan Waterveiligheid
    1. Inleiding
    2. Voortgang onderzoeken Deltaprogramma 2015
    3. Hoogwaterbeschermingsprogramma
    4. Verkenningen
    5. Planuitwerkingen
    6. Realisatie
    7. Beheer, onderhoud en vervanging
  1. Deltaplan Zoetwater
    1. Programmering en voortgang onderzoeken en maatregelen (2016-2021)
    2. Vooruitblik op toekomstige programmering (>2021)
    3. Voortgang andere relevante lopende projecten
  2. Het Deltafonds: financieel fundament onder het Deltaprogramma
    1. Inleiding
    2. De stand van het Deltafonds
    3. Middelen van andere partners
    4. De financiële opgaven van het Deltaprogramma
  3. Organisatie en aanpak van het Deltaprogramma
    1. Werkwijze Deltaprogramma en vervolgorganisatie
    2. Kennis, markt en innovatie
    3. Internationale samenwerking
    4. De systematiek 'meten, weten, handelen'
  4. Bijlagen
    1. Bijlage 1 - Werkwijze voor de Zoetwaterprogrammering
    2. Bijlage 2 - Geactualiseerde kennis- en onderzoeksagenda Zoetwater
    3. Bijlage 3 - Voortgang afspraken vitale en kwetsbare functies
      1. Bijlage 3.1 - Aanpak nationale vitale en kwetsbare functies
      2. Bijlage 3.2 - Voortgang in het eerste verslagjaar - samenvatting
      3. Bijlage 3.3 - Voortgang per functie
    4. Achtergronddocumenten en downloads
    5. Colofon